Η ελληνική κρίση της περασμένης δεκαετίας γέννησε μια νέα γενιά επιχειρηματιών στον χώρο της πληροφορικής. Το αφήγημα που κυριαρχεί μέχρι σήμερα στα μέσα ενημέρωσης και στα social media είναι σχεδόν ταυτόσημο: «Ξεκίνησα από ένα μικρό δωμάτιο, με μηδέν κεφάλαιο, εν μέσω μνημονίων, και σήμερα διοικώ μια εταιρεία εκατομμυρίων».
Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Η πραγματικότητα πίσω από το σύγχρονο εγχώριο marketing της επιτυχίας είναι πολύ πιο σύνθετη.
Το Αφήγημα του Marketing vs. Πραγματικότητα
Η έννοια του self-made founder που ξεκίνησε από το απόλυτο μηδέν πουλάει. Δημιουργεί συναίσθημα, έμπνευση και κλικς. Ωστόσο, η συστηματική απόκρυψη του πραγματικού υποβάθρου ανάπτυξης αδικεί την ίδια την επιχειρηματικότητα.
Η επιτυχία σε έναν απαιτητικό κλάδο όπως το IT δεν είναι έγκλημα, ανεξάρτητα από την αφετηρία του καθενός. Είναι απόλυτα θεμιτό και σεβαστό να πετυχαίνει κάποιος που αξιοποίησε αρχικό οικογενειακό κεφάλαιο, προσβάσεις σε δανεισμό, ένα ισχυρό δίκτυο γνωριμιών ή την οικονομική ασφάλεια της οικογένειάς του. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το marketing βαφτίζει αυτά τα εφόδια ως «αποκλειστικά προσωπικό μόχθο» και «ξεκίνημα από το μηδέν».
Η Μετρική της «Διανυθείσας Απόστασης»
Ένα από τα μεγαλύτερα ατοπήματα αυτού του αφηγήματος είναι ότι αξιολογεί την επιτυχία αποκλειστικά με βάση το σημείο τερματισμού. Στη ζυγαριά της πραγματικής αξίας, όμως, το από πού ξεκίνησες ζυγίζει πολύ περισσότερο από το πού έφτασες.
Αν δύο επιχειρηματίες στον χώρο του IT φτάσουν στο ίδιο σημείο —ένα επιτυχημένο agency ή SaaS με 50 άτομα προσωπικό— η προσπάθειά τους δεν είναι αυτόματα ισότιμη:
- Ο Founder A ξεκινά μετά τις σπουδές του, με αρχικό κεφάλαιο, προσβάσεις και τη δυνατότητα να μένει με τους γονείς του. Αν φτάσει στο σημείο 100, έχει διανύσει μια απόσταση 50 μονάδων.
- Ο Founder B ξεκινά σπουδάζοντας και δουλεύοντας παράλληλα 8ωρο για να πληρώνει ενοίκιο, καλύπτοντας τα έξοδα από το υστέρημά του. Αν φτάσει στο σημείο 60, έχει διανύσει μια απόσταση 60 μονάδων από το απόλυτο μηδέν.
Με όρους καθαρής αντοχής, ο δεύτερος έχει επιτύχει έναν πολύ μεγαλύτερο άθλο.
Το «Μαξιλάρι» ως Επιχειρηματικό Πλεονέκτημα
Στον χώρο της πληροφορικής, η καινοτομία απαιτεί πείραμα και αποτυχία. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα που προσφέρει η οικονομική ή κοινωνική στήριξη είναι το αίσθημα ασφάλειας (safety net):
- Η πολυτέλεια του ρίσκου: Όταν ξέρεις ότι αν η startup αποτύχει απλά θα χάσεις χρόνο (και όχι τη δυνατότητα να πληρώσεις το ενοίκιο σου), παίρνεις πιο τολμηρές και στρατηγικές αποφάσεις.
- Η πολυτέλεια του χρόνου: Μπορείς να αρνηθείς κακοπληρωμένες δουλειές για να αφοσιωθείς στο δικό σου προϊόν. Ο Founder χωρίς «μαξιλάρι» αναγκάζεται να κάνει συμβιβασμούς για να επιβιώσει.
Η Σκληρή Στατιστική των Startups
Αυτό το «μαξιλάρι» γίνεται ακόμα πιο κρίσιμο αν αναλογιστεί κανείς τους πραγματικούς αριθμούς της αγοράς:
- 9 στις 10 startups αποτυγχάνουν: Διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, το ποσοστό αποτυχίας των νεοφυών επιχειρήσεων αγγίζει το 90%.
- Ο παράγοντας Runway: Οι εταιρείες που επιβιώνουν δεν είναι πάντα αυτές με την καλύτερη ιδέα, αλλά αυτές που είχαν την οικονομική αντοχή να αντέξουν τα πρώτα χρόνια ζημιών.
- Το ρίσκο στην Ελλάδα της κρίσης: Ένα λάθος βήμα χωρίς υποστήριξη σήμαινε ακαριαίο οικονομικό αδιέξοδο, σε αντίθεση με founders που είχαν την πολυτέλεια να αποτύχουν και να ξαναπροσπαθήσουν.
Γιατί Πρέπει να Σταματήσει το «Παραμύθι»
Η παραποίηση της πραγματικότητας δημιουργεί το λεγόμενο survivorship bias (μεροληψία της επιβίωσης). Νέοι επαγγελματίες νιώθουν ανεπαρκείς επειδή δεν μπορούν να χτίσουν «αυτοκρατορία» με μηδέν ευρώ, αγνοώντας ότι οι «αυτοδημιούργητοι» που θαυμάζουν είχαν σημαντικά εφόδια στην αφετηρία τους.
Η επιτυχία δεν χάνει την αξία της επειδή υπήρξε βοήθεια. Χάνει την αξία της όταν συνοδεύεται από υποκρισία. Μια ώριμη αγορά πληροφορικής στην Ελλάδα χρειάζεται ηγέτες που λένε την αλήθεια: «Ήμουν τυχερός που είχα αυτή τη στήριξη στην αρχή, και δούλεψα σκληρά για να την αξιοποιήσω».
Αυτό το είδος ηγεσίας εμπνέει πραγματικά, γιατί σέβεται την αλήθεια και δίνει τη σωστή διάσταση στην προσπάθεια και τη διανυθείσα απόσταση του καθενός.
